MOTORYKA DUŻA I JEJ ROLA W PRAWIDŁOWYM ROZWOJU DZIECKA

Kasia • 17 listopada 2021

O tym, że aktywność fizyczna jest ważna i wpływa pozytywnie na zdrowie nie trzeba chyba już nikogo przekonywać. W przypadku dzieci to nawet bardziej istotna kwestia niż u dorosłych.  Różne obszary rozwoju są ze sobą ściśle powiązane a rodzice, mają tu ważną rolę w tym, aby stworzyć właściwe środowisko i taką stymulację, które pozwolą dziecku zrealizować swój pełny potencjał rozwojowy.

Jaka jest definicja dużej motoryki i o tym, jak ją rozwijać rozmawiam dziś ze specjalistką pedagogiki wczesnoszkolnej i przedszkolnej, panią mgr Katarzyną Wetoszka*.

Dziewczynka z chłopczykiem bawią się samochodzikami na desce balansującej

Poduchopuzzle zabawy motoryczne

Nice Time: Pani Kasiu, jak najkrócej opisać dużą motorykę?

Katarzyna Wetoszka: najłatwiej określić ją jako wszelką aktywność ruchową, która angażuje jednoczasowo różne partie mięśniowe wpływające na ogólną sprawność ciała. Jak można się domyślić mówiąc o motoryce nie sposób pominąć pojęcia koordynacji, prawidłowej postawy czy zmysłu równowagi. Już niemowlęta podejmują pierwsze „treningi motoryczne” poprzez podnoszenie główki czy próbując odwrócić się na brzuszek. Z czasem dochodzi do tego raczkowanie i pierwsze próby stanięcia na nóżkach. Przykładem aktywności z zakresu motoryki dużej starszych dzieci jest np. skakanie na skakance, bieganie, gra w piłkę czy jazda na rowerze.

Małe dziecko leży na kontrastowej czarno - białej macie edukacyjnej na trawie

CO DAJE DZIECKU RUCH?

Katarzyna Wetoszka: Powodów, dla których warto, aby rodzice dbali o zapewnienie dziecku właściwej dawki ruchu jest cała masa. Wymienię zaledwie kilka najważniejszych, które powinny wystarczająco zachęcić do zwrócenia uwagi na to zagadnienie:

– dzięki ćwiczeniom dziecko uczy się swojego ciała, ruchów także tych najbardziej podstawowych potrzebnych w codziennym funkcjonowaniu a to sprzyja poszerzaniu jego samodzielności, bo więcej czynności dziecko wykona samo, bez naszej pomocy;

– dbałość o kondycję i wyrobienie w dziecku takiej świadomości, że ruch jest dla niego dobry i zdrowy;

– ćwiczenia wymagają nierzadko dużej koncentracji a ta przydaje się na kolejnych etapach rozwoju dziecka;

– ćwiczenia wzmocnią młode mięśnie a to przełoży się na utrzymywanie prawidłowej postawy ciała.

Ale trzeba wspomnieć też o tym, że:

– dzięki wytężonym  ćwiczeniom  dzieci  mają okazję do bezpiecznego, kontrolowanego wyładowania nagromadzonej energii.  W ten  sposób  mogą  odprężyć  się fizycznie  i  psychicznie;

– w ruchu rozwijają poczucie swojej niezależności.  Im   więcej   dziecko   potrafi   zrobić   samo, tym   większe   jest   jego   poczucie   pewności siebie;

– będąc sprawnym fizycznie łatwiej o akceptację społeczną. Różnorodna aktywność dostarcza dziecku okazji do nabywania umiejętności społecznych.

Widać zatem, że rozwój motoryki dużej i małej ma ogromne znaczenie nie tylko dla rozwoju fizycznego, ale też społecznego, psychicznego i poznawczego.

ROLA RODZICA W PRAWIDŁOWYM ROZWOJU RUCHOWYM DZIECKA

Nice Time: Czy możemy przyjąć takie uproszczenie, że dziecko rozwija się motorycznie samo, niejako „przy okazji” zabaw ruchowych?

Katarzyna Wetoszka: Dzieci lubią się ruszać. Raczej nie mamy kłopotu z namówieniem ich do aktywności. Na pewno w jakimś stopniu rozwój motoryczny ma miejsce w swobodnej zabawie ale pamiętać należy, że motoryka duża jest pierwotna w stosunku do tzw. motoryki małej związanej z ruchami dłoni i palców, czyli rozwija się jako pierwsza. A zatem to,  jak przebiegnie jej rozwój będzie w niebagatelny sposób wpływać na to jak dziecko poradzi sobie w kolejnym etapie z czynnościami wymagającymi precyzji, takimi jak nauka rysowania czy pisania. I tutaj wchodzi już rodzic ze swoją ważną rolą obserwatora i ewentualna pomocą.

Należy również mieć na uwadze, że rozwój motoryczny u dzieci przebiega w różnym tempie i zależy również od wieku i typu budowy ciała, dlatego należy podsuwać dziecku właściwe i urozmaicone propozycje aktywności adekwatne do jego możliwości.

Obserwujmy przy tym, jak nasz maluch radzi sobie fizycznie: czy ruchy nie sprawiają mu kłopotu, czy wykazuje się refleksem, jaką ma postawę, czy nie występują problemy np. z częstym potykaniem się. Zwracajmy uwagę na zręczność. Każdy pojedynczy ruch jest bowiem sterowany przez mózg, który następnie przekazuje odpowiednie sygnały do mięśni i jeżeli pojawią się z jakiegoś powodu zakłócenia na tej ścieżce, to objawią się w postaci motorycznych zaburzeń. To z kolei powinno skłonić nas do zasięgnięcia porady u specjalisty, który zdiagnozuje dziecko i ustali źródło niepożądanego zachowania.

Dziewczynka siedzi na poduchopuzzlach z lalką i czyta książeczkę

 JAK ROZWIJAĆ MOTORYKĘ DUŻĄ W DOMOWYCH WARUNKACH?

Katarzyna Wetoszka: Jeśli chodzi o przykłady ćwiczeń rozwijających dużą motorykę, to ogranicza nas tak naprawdę tylko wyobraźnia. W większości nie jest potrzebny żaden specjalistyczny sprzęt. Liczy się pomysł i dobra zabawa.

Podsuwam propozycje ciekawych aktywności, które można wykonywać wspólnie z dzieckiem.

Dla najmłodszych warto postawić na zabawy, dzięki którym poznają swoje ciało i nauczą się orientować w przestrzeni np.

  • Poznaję swoje ciało – dziecko porusza po kolei częściami ciała i próbuje je nazywać. Można wykorzystać do tej zabawy lustro, aby dziecko mogło jednocześnie obserwować swoje ruchy;
  • Naśladuję – zadaniem dziecka jest powtórzyć ruch wykonany przez rodzica. Można się zamieniać rolami;
  • Zabawa w chowanego – w nieco innym wydaniu. Dziecko na polecenie rodzica zasłania wymienioną część ciała np. głowę, oczy, brzuszek
  • Koci grzbiet – naśladowanie kotka wyginającego plecy;
  • Szukam – rodzic chowa jakiś przedmiot i wydając polecenia np. 2 kroki w przód, obróć się w stronę ściany, spójrz pod nogi itp. naprowadza dziecko, aby mogło odnaleźć zgubę;
  • Gdzie usiądzie miś/lalka itp. – świetne ćwiczenie na orientację w przestrzeni. Rodzic mówi dziecku, gdzie ma posadzić swoją ulubioną maskotkę, np.: niech lalka usiądzie na łóżku, pod krzesłem, na półce, na twoim brzuszku itd.;
  • Ilustracje obrazkowe – rodzic rozmawia z dzieckiem na temat konkretnego obrazka określając, gdzie znajduje się poszczególny element względem innych;
  • Segregowanie – rodzic wykłada na stole zakupy i wydaje polecenie dziecku, aby układało je w wyznaczonych miejscach np. warzywa ułóż w górnym rogu po prawej stronie, napoje na środku stołu itp. Ćwiczenia można wykonać z dowolnymi produktami/rzeczami;
  • Zabawy z piłką- podrzucanie piłki w różnych kierunkach i nazywanie ich – góra, dół, bok, przód, tył.

Aktywności, które pozwalają ćwiczyć koordynację całego ciała to np.

  • Zabawy z wykorzystaniem piłki – turlanie (również do celu), kopanie, podrzucanie, łapanie. Spróbujcie małą piłeczkę po podrzuceniu złapać np. w miseczkę albo kapelusz. Można spróbować podrzucić piłkę w górę i zaklaskać zanim złapiecie ją z powrotem. Poćwiczcie podskoki z piłką między kolanami;
  • Taniec – wykonujcie obroty, podskoki, możecie tańczyć z wstążką, którą kreślicie w powietrzu różne kształty;
  • Slalom – ułóżcie na podłodze poduchy i omijajcie je slalomem;
  • Zabawa z poduszkami – stańcie naprzeciwko siebie i przerzucajcie sobie poduszkę starając się nie dopuścić do tego, aby spadła. Rzucając do drugiej osoby, zróbcie to najbardziej precyzyjnie jak potraficie. Możecie w tym celu wykorzystać puzzlowe poduszki, które można łapać za wypustki;
  • Chodzenie po drabinkach – możecie z nich korzystać na placach zabaw ale też w zaciszu domowym wykorzystując np. niewielkich rozmiarów tzw. trójkąt Piklera;
  • Zabawa w naśladowanie – pobawcie się w naśladowanie sposobów poruszania się różnych zwierząt;
  • Tor przeszkód – z wykorzystaniem poduchopuzzli możecie zrobić sobie z nich tor. Poduszki ustawcie w taki sposób, aby dziecko musiało się przez nie przeciskać. Można zrobić też specjalne pola, na które trzeba wskakiwać albo wręcz przeciwnie – które trzeba omijać szerokim łukiem.

Ćwiczenie równowagi zapewni wam:

  • Przejście po linie – na podłodze naklejcie szeroką taśmę a następnie przejdźcie po niej w różnym tempie i w obu kierunkach;
  • Sztorm na morzu – spróbujcie pokonać jakiś odcinek na niestabilnej powierzchni. Możecie w tym celu np. ułożyć matę z poduchopuzzli i przejdźcie po niej na drugi koniec;
  • Stoję na 1 nodze – zorganizujcie sobie konkurs, w którym wygra osoba, która najdłużej zachowa równowagę stojąc na 1 nodze. To ćwiczenie można wykonywać na zmianę z otwartymi i zamkniętymi oczami;
  • Deska balansująca – jeśli macie taką deskę w domu, korzystajcie z niej do ćwiczeń równoważnych i wzmacniających cały korpus;
  • Chodzenie z zamkniętymi oczami – cudowne ćwiczenie nie tylko na zmysł równowagi, ale też na uważność i orientację w terenie. Dziecko słucha wskazówek rodzica i przemieszcza się zgodnie z nimi;
  • Ścieżka – z wykorzystaniem poduchopuzzli możecie zrobić ścieżkę, po której dziecko będzie mogło przejść w różnym tempie cały czas utrzymując równowagę.

Pomysły na zabawy wzmacniające mięśnie brzucha:

  • Wyjmij poduszkę – dziecko trzyma poduszkę  między  nogami, którą  rodzic próbuje  wyciągnąć;
  • Przenoszenie piłki – dziecko leżąc na plecach przenosi piłkę, którą trzyma między stopami w kierunku głowy;
  • Świeca – dziecko kładzie się na macie z ugiętymi kolanami a następnie unosi biodra jak najwyżej, prostując przy tym nogi. Żeby ćwiczenie było łatwiejsze w wykonaniu dziecko może podtrzymywać bioderka rękami;
  • Zmiana ułożenia nóg- dziecko leży na plecach z jedną ugiętą nogą a druga noga pozostaje wyprostowana i uniesiona nisko nad podłogą, Następnie wykonuje tę czynność ponownie uwzględniając zmianę ułożenia nóg.

Dla prawidłowej sylwetki wzmacniajcie też mięśnie karku i grzbietu:

  • Ukłony – wykonujemy skłony  ciała  i  skręty  na zmianę:  w  lewą  i  w prawą  stronę;
  • Turlamy piłeczkę – leżąc na brzuszku na macie, dziecko toczy  piłeczkę z  jednej ręki  do drugiej;
  • Jestem ślimakiem – dziecko leży  na  brzuchu, i do główki przykłada dłonie w taki sposób, że z paluszków robi rogi ślimaka. Unosi wtedy głowę i górną część ciała do góry i stara  się utrzymać  taką pozycję  jak najdłużej;
  • Kwiatek – dziecko siedząc w siadzie skrzyżnym z tułowiem pochylonym do przodu i dłońmi na podłodze, stopniowo prostuje tułów, wyciąga ręce do góry a następnie wraca do pozycji wyjściowej;
  • Lornetka – dziecko leżąc na brzuchu z głową nad podłogą, nie odrywając klatki piersiowej przykłada swoje dłonie do oczu w ten sposób, że robi z nich lornetkę.
Dziewczynka idzie po ścieżce ułożonej z różowych poduchopuzzli
Chłopczyk siedzi na foteliku z jasnoszarych poduchopuzzli

PANDEMIA A CZAS SPĘDZANY W DOMU

Nice Time: Czas pandemii był (i nadal trochę jest) dla nas wszystkich trudnym doświadczeniem. W wyniku wprowadzonych ograniczeń obowiązywał zakaz przemieszczania się, zostały zamknięte placówki przedszkolne i szkolne, instytucje kultury a także place zabaw, boiska, siłownie plenerowe, które były najbardziej popularne wśród dzieci. Nietrudno się domyśleć, że nie sprzyjał on pełnej aktywności zabawowej i rekreacyjnej a najbardziej ucierpiała na tym aktywność ruchowa dzieci.

Katarzyna Wetoszka: Ta trudna sytuacja i czas zamknięcia nas w domu niestety nie pomagał, ale nie oznaczało to również, że nie ma sposobu by zapewnić dziecku zdrową aktywność ruchową.

Pojawia się tutaj pewna myśl, skoro nie możemy wyjść z domu na plac zabaw, możemy stworzyć taki mini plac zabaw w domu, który nie tylko zagwarantuje dobrą zabawę, ale również zapewni dziecku ruch i będzie dużo lepszym sposobem na spędzanie czasu aniżeli spędzanie wielu godzin przed komputerem czy telewizją.

W takim domowym placu zabaw świetnie sprawdzą się  choćby poduchopuzzle, czy produkty Montessori np. deska balansująca czy tzw. trójkąt Piklera. Asortyment daje wiele możliwości, jeśli chodzi o zabawę, wspiera samodzielność dziecka, kreatywność a przede wszystkim zapewnia dużą dawkę ruchu i z powodzeniem posłuży na lata.

*Katarzyna Wetoszka – mgr pedagogiki wczesnoszkolnej i przedszkolnej, prywatnie mama 3-letniej Oliwki, na Instagramie prowadzi profil parentingowy @oliwkowe.loove, którego odbiorcami są głównie rodzice małych dzieci